Tranh chấp di chúc viết tay: khi nào di chúc bị tuyên vô hiệu?

Đăng lúc: 11/12/2025 04:40:07 PM

Di chúc viết tay không công chứng vẫn có giá trị pháp lý nếu được lập đúng quy định. Tuy nhiên, trên thực tế, di chúc viết tay là loại văn bản dễ phát sinh tranh chấp nhất do sai sót về hình thức, nội dung hoặc do có dấu hiệu bị ép buộc.

Vậy khi nào di chúc viết tay bị vô hiệu? Và nếu có tranh chấp thì phải xử lý ra sao? Luật Mạnh Thăng tổng hợp đầy đủ dưới đây.

1. Khái niệm di chúc viết tay và căn cứ pháp lý

Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.

Di chúc viết tay là loại di chúc người lập tự viết và ký tên, không bắt buộc công chứng, chứng thực theo Điều 628, Điều 630 Bộ luật Dân sự.

Một di chúc viết tay hợp pháp phải đáp ứng đủ các điều kiện tại Điều 630 BLDS, bao gồm:

Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập di chúc
Không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép
Nội dung không vi phạm điều cấm, không trái đạo đức xã hội
Hình thức di chúc không trái quy định pháp luật

2. Các trường hợp di chúc viết tay bị tuyên vô hiệu

Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp thừa kế, Tòa án có thể tuyên vô hiệu toàn bộ hoặc một phần di chúc viết tay nếu rơi vào các trường hợp sau:

2.1. Người lập di chúc không có năng lực hành vi dân sự đầy đủ

Nếu tại thời điểm lập di chúc, người lập bị:

Mất trí nhớ
Rối loạn tâm thần
Có kết luận y khoa về hạn chế nhận thức

Thì di chúc có thể bị tuyên vô hiệu do không bảo đảm điều kiện minh mẫn.

2.2. Di chúc bị ép buộc, đe dọa hoặc lừa dối

Theo Điều 127 BLDS, mọi giao dịch được thiết lập không xuất phát từ ý chí tự nguyện đều có thể bị vô hiệu.

Nếu chứng minh được người lập bị gây sức ép tinh thần, bị dẫn dắt hoặc bị lừa dối, Tòa án sẽ không công nhận giá trị di chúc.

2.3. Di chúc viết tay không đúng hình thức

Một số lỗi hình thức dẫn đến vô hiệu:

Không có chữ ký/điểm chỉ của người lập
Không có ngày – tháng – năm lập
Ghi không rõ người thừa kế
Mô tả tài sản không cụ thể, gây nhầm lẫn

Đây là nhóm lỗi phổ biến nhất trong di chúc viết tay.

2.4. Nội dung di chúc trái pháp luật hoặc trái đạo đức xã hội

Một số trường hợp:

Tước phần thừa kế bắt buộc của người thuộc diện quy định tại Điều 644 BLDS (cha mẹ, vợ/chồng, con chưa thành niên, người mất khả năng lao động…)
Để lại tài sản cho người không đủ điều kiện nhận thừa kế
Nội dung di chúc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác

3. Các dạng tranh chấp di chúc viết tay thường gặp tại Tòa

3.1. Tranh chấp về chữ viết – chữ ký

Các bên thường yêu cầu giám định chữ ký, chữ viết để xác định tính xác thực.
Nếu kết quả giám định cho thấy chữ ký giả hoặc nét chữ bất thường, Tòa án có thể tuyên di chúc vô hiệu.

3.2. Tranh chấp về thời điểm lập di chúc

Xảy ra khi: