Trách nhiệm pháp lý khi bên mua cố tình chậm trả tiền hợp đồng

Đăng lúc: 18/12/2025 05:10:42 PM

Trong hoạt động mua bán, thương mại, chậm thanh toán hợp đồng là tình trạng xảy ra khá phổ biến. Không ít trường hợp bên mua đã nhận đủ hàng hóa nhưng cố tình dây dưa, không trả tiền, gây thiệt hại nghiêm trọng cho bên bán.

Vậy theo quy định pháp luật, bên mua chậm trả tiền có vi phạm không? Bên bán cần làm gì để bảo vệ quyền lợi?

Bài viết dưới đây, Luật Mạnh Thăng sẽ phân tích cụ thể.

1. Chậm thanh toán hợp đồng có vi phạm pháp luật không?

Theo Điều 440 Bộ luật Dân sự 2015, bên mua có nghĩa vụ: “Thanh toán cho bên bán theo thời hạn, địa điểm và mức giá đã thỏa thuận.”

Bên cạnh đó, Điều 50 Luật Thương mại 2005 cũng quy định: “Bên mua có nghĩa vụ thanh toán tiền và nhận hàng hóa theo đúng thời hạn, phương thức đã thỏa thuận.”

Như vậy, việc chậm thanh toán tiền hàng được xem là hành vi vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, trừ trường hợp:

Có thỏa thuận gia hạn hợp pháp;
Hoặc có lý do bất khả kháng theo quy định pháp luật.

2. Trách nhiệm pháp lý của bên mua khi cố tình chậm trả tiền

Việc chậm thanh toán không đơn giản chỉ là chậm tiền, mà bên mua có thể phải chịu nhiều hậu quả pháp lý, bao gồm:

Phạt vi phạm hợp đồng: Mức phạt theo Luật Thương mại: tối đa 8% giá trị phần nghĩa vụ vi phạm (nếu hợp đồng có thỏa thuận).

Trả lãi tiền chậm thanh toán: Lãi suất được tính theo lãi suất trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán.

Bồi thường thiệt hại: Trường hợp bên bán chứng minh được thiệt hại thực tế như:

Phải vay vốn ngân hàng;
Mất cơ hội đầu tư, kinh doanh;
Phát sinh chi phí thu hồi công nợ.

Bị khởi kiện ra Tòa án hoặc Trọng tài thương mại: Bên bán có quyền khởi kiện yêu cầu thanh toán, phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại theo đúng trình tự pháp luật.

3. Khi nào chậm trả tiền có thể bị xử lý hình sự?

Trường hợp bên mua có hành vi gian dối, bỏ trốn, sử dụng tài sản vào mục đích trái pháp luật nhằm chiếm đoạt, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về: Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017, 2025):

“1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 4.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 4.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản hoặc đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 174 và 290 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm hoặc tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản đó hoặc đến thời hạn trả lại tài sản mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả;

b) Vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng và đã sử dụng tài sản đó vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại tài sản.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:

a) Có tổ chức;

b) Có tính chất chuyên nghiệp;

c) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;

d) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;

đ) Dùng thủ đoạn xảo quyệt;

e) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;

g) Tái phạm nguy hiểm.

3. Phạm tội chiếm đoạt tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 12 năm.

4. Phạm tội chiếm đoạt tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm.

5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.”

Mức hình phạt có thể lên đến 20 năm tù, tùy theo giá trị tài sản và mức độ vi phạm.

4. Bên bán nên làm gì khi bên mua cố tình không thanh toán?

Luật Mạnh Thăng khuyến nghị bên bán cần:

Soạn thảo hợp đồng rõ ràng về thời hạn thanh toán, phạt vi phạm, lãi chậm trả;
Lưu giữ đầy đủ chứng từ giao nhận hàng, hóa đơn, biên bản đối chiếu công nợ;
Gửi văn bản yêu cầu thanh toán đúng quy định pháp luật;
Chủ động tham vấn luật sư để lựa chọn phương án đàm phán hoặc khởi kiện phù hợp, tránh kéo dài gây mất khả năng thu hồi nợ.

5. Dịch vụ pháp lý về tranh chấp hợp đồng – Luật Mạnh Thăng

Công ty Luật Mạnh Thăng cung cấp dịch vụ pháp lý trọn gói trong lĩnh vực tranh chấp hợp đồng, bao gồm: